założenia festiwalu

Struktura Festiwalu Literackiego im. Josepha Conrada oparta jest na dwóch podstawowych zasadach. Każdy dzień poświęcony jest innemu zagadnieniu związanemu z literaturą. Jego punktem kulminacyjnym jest spotkanie z wybitnym pisarzem zagranicznym, a także otaczający je kontekst wielorakich imprez towarzyszących, także przyporządkowanych danemu zagadnieniu. Dzięki temu Festiwal spełnić ma kilka funkcji jednocześnie:
1. Ma informować o tym, co w literaturze światowej najważniejsze.
2. Ma prowokować do namysłu nad znaczeniem literatury w życiu współczesnego człowieka.
3. Ma zachęcać do swobodnego korzystania z miejskiej przestrzeni publicznej specjalnie przystosowanej na potrzeby Festiwalu.
4. Ma umożliwiać intensywne przeżywanie kultury.

Każdy dzień Festiwalu poświęcony jest nominalnie odmiennemu zagadnieniu, choć wszystkie oczywiście są ze sobą ściśle związane. W pierwszej edycji planowane są następujące kręgi tematyczne:

1. Pasja pisania
2. Historie prywatne i zbiorowe
3. Zmysły i literatura
4. Fakty, fikcje, fabuły
5. Europa między kulturami
6. Prawodawcy i tłumacze
7. Los książki w społeczeństwie ponowoczesnym

Literatura i ludzkie doświadczenie

Festiwal ma uwypuklić takie zagadnienia jak: los jednostki i jego powiązanie z losem zbiorowości, związek między faktami i fikcją, literackie odwołania do doświadczenia zmysłowego, opowiadanie o jednostkowej egzystencji: rzeczywistej lub zmyślonej. W ten sposób organizatorzy Festiwalu chcieliby zachęcić jego uczestników do zastanowienia się, jaką rolę literatura odgrywa w ich własnym życiu. Czym bowiem jest literatura? Według organizatorów jest jednym z najprostszych sposobów oswajania rzeczywistości, jednym z najskuteczniejszych sposobów wyrażania naszego doświadczenia i jednym z najpiękniejszych sposobów poznawania innych światów i innych ludzi. Literatura daje nam dostęp do rzeczywistości, która zwykle jest dla nas niedostępna, gdyż zamknięta w głowach innych ludzi, odgrodzona kulturowym kordonem, wyrażana w obcych językach. Dzięki literaturze, dzięki pisarzom i tłumaczom, lepiej rozumiemy świat, a więc także siebie samych. Literatura jest fikcją, to prawda, ale taką fikcją, która zakorzeniona jest we wspólnej rzeczywistości i której przeżywanie poszerza życie tyleż każdego z osobna, co wszystkich pospołu.

Gościem specjalnym pierwszego dnia festiwalu będzie Pascal Quignard, francuski muzyk, eseista, powieściopisarz, tłumacz (z języka łacińskiego i chińskiego), autor powieści Wszystkie poranki świata, na podstawie której w roku 1991 Alain Corneau nakręcił słynny film pod tym samym tytułem, pokazywany w ponad 30 krajach. Dzięki muzyce z tego filmu (500 000 sprzedanych płyt), jej wykonawca Jordi Savall stał się znany na całym świecie. Laureat Prix Goncourt z 2002 roku, Pascal Quignard przez 20 lat był redaktorem, a następnie dyrektorem generalnym wydawnictwa Gallimard, by ostatecznie zająć się wyłącznie pisaniem. Mimo swojej sławy, nazywany jest „najbardziej obrazoburczym ze wszystkich współczesnych pisarzy francuskich”.

Potęga zmysłów, potęga intelektu

Literatura to jeden z wielu języków, dzięki którym nadajemy znaczenie temu, co robimy. Nasz świat nie byłby naszym światem, gdybyśmy nie tłumaczyli go na słowa, obrazy, gesty, dźwięki. Z tego powodu literatury nie można oderwać od innych sztuk: od filmu, muzyki, teatru. Człowiek nie żyje jedynie wśród słów i pojęć, ale także wśród wrażeń zmysłowych: obrazów, dźwięków, zapachów, smaków. Święto literatury powinno przywracać jego uczestnikom poczucie wyjątkowości istnienia, a jednocześnie poczucie mocnego zakorzenienia w codziennej rzeczywistości. Jeżeli zadaniem sztuki jest odnawianie naszej percepcji, to zadaniem festiwalu literackiego jest spotęgowanie wrażeń, które na co dzień umykają naszej uwadze. Organizatorzy Festiwalu zadbają o to, by literatura została pokazana w jej macierzystym otoczeniu: wśród innych sztuk, a także -  dlaczego nie? - nauk. Spotkaniom z pisarzami towarzyszyć będą pokazy filmów związanych z literaturą, wystawy, koncerty, oraz wykłady, tworzące dla prezentowanych twórców lub dzieł literackich kontekst ułatwiający ich rozumienie. Dlatego naturalnym komentarzem dla obecności najwybitniejszych myślicieli i pisarzy będą często powiązani z nimi artyści, jak Jordi Savall i Marek Bieńczyk towarzyszący w literackiej wielokontekstowej podróży Pascalowi Quignardowi.


Z młodymi iść… inspiracje Conradem

Festiwal adresowany jest do wszystkich zainteresowanych, choć organizatorzy nie ukrywają, że zależy im bardzo na przyciągnięciu do literatury młodych odbiorców, którzy w wielu wypadkach współtworzą już kulturalne życie tego kraju. Z tego powodu organizatorzy chcieliby zachęcać młodych czytelników i pisarzy do próbowania własnych sił w sztuce pisania i tłumaczenia. Służyć temu będą warsztaty prowadzone przez wybitnych specjalistów w danej dziedzinie oraz ogólnopolskie konkursy organizowane na poziomie licealnym. Konkurs na opowiadanie Conradowskie ogłoszony zostanie już wkrótce, a jego rozstrzygnięcie łączyć się będzie z prestiżowymi publikacjami w formie antologii oraz druku na łamach „Tygodnika Powszechnego”. Projekt będzie realizowany przez Studium Literacko-Artystyczne Wydziału Polonistyki UJ. Jego patronem będzie znakomity pisarz polski - Stefan Chwin.

Prawodawcy i Tłumacze

Według romantycznego poety angielskiego P. B. Shelleya, pisarze to „nieuznani prawodawcy Świata”. Ich wizja świata nie byłaby jednak znana szerzej, gdyby nie tłumacze, przekładający ich dzieła na różne języki. Z tego powodu organizatorzy zamierzają do każdej edycji Festiwalu zapraszać wybitnych tłumaczy światowych, którzy opowiedzą o swojej pracy. Kwestia przekładu nie dotyczy jedynie tzw. literatury pięknej, lecz dotyka problemów głębszych - porozumienia między kulturami i narodami i z tego powodu powinna ona zająć należne jej miejsce w ramach Festiwalu, którego hasłem jest „Europa bez granic”.

Na rynku

Nie czytalibyśmy książek, gdyby nie ich wydawcy. Festiwal ma być więc także świętem wszystkich, którzy pracują nad tym, byśmy książki czytali. Dobrze jednak wiedzieć, jak wydaje się książki za granicą, jakie problemy mają wydawcy literatury światowej i jak „od kuchni” wygląda ich praca. Organizatorzy festiwalu chcieliby doprowadzić do spotkania wydawców polskich i zagranicznych z udziałem zainteresowanej publiczności i zastanowić się wspólnie nad losem książki, zarówno w obiegu tradycyjnym, jak i w obliczu ekspansji nowych mediów.

prof. Michał Paweł Markowski