Miedzy życiem a literaturą. Uczuciowy i poetycki związek Ingeborg Bachmanna i Paula Celana. Projekt towarzyszący polskiemu wydaniu książki Pora serca zawierającej korespondencje obojga poetów.

Ingeborg Bachmann i Paul Celan to dwie wybitne indywidualności powojennej literatury niemieckojęzycznej. Ich korespondencja zgodnie z życzeniem spadkobierców miała ukazać się dopiero w 2013 roku. Nieoczekiwanie pozwolenie na druk listów obojga poetów przyszło wcześniej i opublikowana w wydawnictwie Suhrkamp w 2008 roku książka stała się sensacją literacką. Nie tylko dlatego, że to wyjątkowy przyczynek do historii literatury, a zwłaszcza poezji XX wieku, ale przede wszystkim dlatego, że jest to przejmujący dokument intymnego związku, który do tej pory był – także dla badaczy literackich – wielką tajemnicą. Publikacja zawiera też listy Bachmann do żony Celana, Giséle de Lestrange oraz korespondencję Celana z szwajcarskim pisarzem Maxem Frischem, z którym od 1958 roku związana była Ingeborg Bachmann. Wzajemna fascynacja, często niezrozumienie, ból i wyobcowanie oraz historia nie tylko trudnej miłości, ale też przejmujących życiowych losów obojga poetów, zakończonych w obu przypadkach tragiczną śmiercią wyłania się z tła, jakim dla tej korespondencji było powojenne życie literackie i toczące się wokół niego dyskusje. Paul Celan popełnił samobójstwo w 1970 roku, topiąc się w Sekwanie, trzy lata później Ingeborg Bachmann zmarła w Rzymie na skutek poparzeń od pożaru, jaki wywołała usnąwszy z papierosem.
Krytycy literaccy od początku tropili ślady tego niezwykłego uczucia i duchowego związku w twórczości obojga poetów, stawiając mniej lub bardziej daleko idące hipotezy. Opublikowane listy Celana i Bachmann pokazują niezbicie jak wiele ich dzieło zawdzięcza tej znajomości.

W Polsce, chociaż książki i tomiki poetyckie zarówno Paula Celana jak i Ingeborg Bachmann były publikowane, ich twórczość znana jest tylko niewielkiej grupie fascynatów. Dlatego też chcielibyśmy wykorzystać ukazanie się tej niezwykłej książki w języku polskim do przypomnienia polskim czytelnikom tych wyjątkowych autorów.
W ramach, po raz drugi już odbywającego się w Krakowie, Festiwalu Josepha Conrada odbędzie się promocja korespondencji z udziałem wydawcy, którym jest znany poeta i tłumacz m.in. Paula Celana Ryszard Krynicki, tłumaczy Małgorzaty Łukaszewicz i Andrzeja Kopackiego oraz gości zaproszonych z Niemiec: poety i reżysera Petera Hamma, autora filmu biograficznego poświęconego Ingeborg Bachmann oraz pisarza i publicysty Helmuta Böttigera, autora – wydanej także po polsku – książki Paul Celan. Miasta i miejsca.

Zaplanowaliśmy także pokaz filmów fabularnych i dokumentalnych poświęconych życiu i twórczości obojga poetów. Chcielibyśmy także pokazać jak ich dzieło inspirowało innych artystów, przede wszystkim jednego z najwybitniejszych niemieckich twórców Anselma Kiefera. W 2007 roku w Paryżu podczas wystawy „Monumenta” zaprezentował on wielką ekspozycję zatytułowaną Upadek gwiazd, która odbyła się w Grande Palais, i dla powstania której impulsem była lektura wersów Paula Celana i Ingeborg Bachmann.
Krótkie opowiadanie Paula Celana Rozmowa w górach było z kolei bodźcem dla Mattiasa Caduffa, szwajcarskiego reżysera do zrealizowania filmu pod tym samym tytułem. W obrazie tym jego autor czytając tekst poety linijka po linijce wyjaśnia nam za pomocą różnych filmowych i teatralnych środków jego znaczenie. Ten eksperymentalny dokument, wyróżniony wieloma nagrodami zaprezentujemy na conradowskim festiwalu w ramach tzw. lekcji czytania, programu przeznaczonego dla uczniów szkół średnich.
Po śmierci Paula Celana Ingeborg Bachmann dopisała do leżącego już u wydawcy manuskryptu najbardziej znanej jej powieści Malina baśniowy tekst zatytułowany Tajemnica księżniczki von Kagran, który dzisiaj odczytywany jest jako epitafium dla zmarłego poety.
Marzeniem bohaterki tej legendy było spotkanie z ukochanym „za dwadzieścia wieków”. Mamy nadzieję, że nasz projekt, podobnie jak publikacja listów, która go zainspirowała, sprawi, że w sensie metaforycznym spotkanie takie nastąpi już teraz.